فرهنگ رسانـه

/1918 - مستوفی الممالک نخست وزیری را بر عهده می گیرد.

1297/ 1918- صمصام السلطنه عهده دار نخست وزیری می شود.

1297/1918 - تشکیل کابینه ی طرفدار انگلیسی حسن وثوق الدوله

1297/1918 - درگذشت لارنس هیورس میلز (Lawrence Heyworth Mills) (متولد 1216/1837)، محقق انگلیسی، استاد زبان فارسی در دانشگاه آکسفورد و نویسنده ی کتاب زرتشت (Zarathustra) ، فلسفه Philo))، هخامنشیان و اسرائیل ((the Achaemenids and Israel  (1285/1906).

1297/ 1918- درگذشت والنتین آلکسیویچ ژوکُوسکی (Valentin Alekseevich Zhukovskiĭ) (متولد 1237/1858)، ایران شناس و شرق شناس برجسته ی روس، نویسنده ی کتابهای مفادی برای مطالعه ی گویشهای فارسی (Materialy dlya izucheniya persidskikh narechiĭ) (سه جلد، 1922-1888) و نمونه های ادبیات عامه ی فارسی (1281/1902).

1298/ 1919-دولت ایران هیئتی را به کنفرانس صلح پاریس می فرستد تا تقاضای فسخ قرارداد میان بریتانیا و روسیه که منجر به تقسیم ایران به حوزه ها ی نفوذی می شود را ارائه دهند. بریتانیا با موفقیت از به رسمیت شناخته شدن هیئت اعزامی ایران در کنفرانس جلوگیری کرد.

1298/1919- حسن وثوق الدوله معاهده ی انگلیس-ایران را با لرد کُرزن(Lord Curzon) امضا کرد، معاهده ای که زمینه را برای سازماندهی مجدد ارتش و امور مالی ایران تحت نظارت بریتانیا فراهم آورد؛ این موافقت نامه به شدت از جانب ملی گرایان ایران مورد انتقاد قرار گرفته به گونه ای که مجلس از تشکیل جلسه برای تصویب آن امتناء ورزیده است. گفته می شود که سه تن از اعضای کابینه ی مجلس به نام های حسن وثوق الدوله، فیروز میرزا نصرت الدوله و اکبر میرزا صارم الدوله پیش از امضای معاهده مبلغ مشخصی از بریتانیا دریافت کرده اند. در نگاه عامه این معاهده به عنوان قانون قیمومیتی دیده می شود که بین بریتانیای کبیر و گروه کوچکی از سردمداران ایرانی که مرتکب خیانت شده و کشورشان را به بیگانگان فروخته اند، امضا شده است، اما وثوق الدوله از این توافق نامه دفاع کرده و آن را اقدام پیشگیرانه ی مؤثری در مقابل نفوذ شوروی می داند.

1298/ 1919-مدرسه ی حقوق در وزارت دادگستری تأسیس شد؛ آدلف پرنی (Adolf Preni) اولین رئیس مدرسه ی حقوق بوده و به علاوه مدرسه دارای 5 آموزگار فرانسوی، 6 معلم ایرانی و 30 دانش آموز است.

1298/ 1919- نایب حسین کاشی، فرمانده ی ارتشی قدرتمندی که برای چندین سال باعث ایجاد رعب و وحشت در منطقه ی کاشان شده است، اعدام شد.

1299/ 1920-ایران یکی از اعضای اصلی اتحادیه ی ملل شده و بلافاصله اعتراض رسمی را علیه معاهده ی 1919 ایران-انگلیس اعلام می کند؛ قوانین اتحادیه به نفع ایران است.

1299/1920-شیخ محمد خیابانی (1258/1879)، رهبر سیاسی انقلابی حزب دمکرات، حکومت نیمه مستقلی را در تبریز تشکیل داد.

1299/ 1920- نیروهای بلشویک سربازان بریتانیایی مستقر در بندر انزلی را گلوله باران کرده و این منطقه را به اشغال خود در می آورند؛ ایران شکایتنامه ای را تسلیم اتحادیه ی ملل می کند.

1299 /1920- میرزا کوچک خان و احسان الله خان (یک رهبر چپ گرا) با کمک ارتش سرخ رشت را اشغال می کنند و دولت انقلابی را تشکیل می دهند.

1299/1920-یک گروه کمونیست (عدالت) در انزلی شکل گرفته است.

1299/1920-میرزا حسن خان مشیر الدوله نخست وزیر می شود.

1299/1920-نیروهای کمونیست به رهبری احسان الله خان جمهوری اتحاد جماهیر شوروی ایران را در رشت تشکیل می دهند. میرزا کوچک خان نسبت به این حرکت معترض است، بنابراین از احسان الله خان جدا شده و به سمت جنگل عقب نشینی می کند.

1299/1920-نیروهای قزاق شهر رشت را از ارتش سرخ آزاد می کنند.

1299/1920-مخبرالسلطنه حاکم آذربایجان می شود.

1299/1920- کشته شدن محمد خیابانی توسط نیروهای قزاق.

1299/ 1920-فتحعلی خان اکبر به نخست وزیری منصوب شده و عنوان سپهدار اعظم به وی اعطا می شود.

1299/1920- درگذشت مارسل اوگوست دیولافوا (Marcel-Auguste Dieulafoy) (1223/1844)، باستان شناس فرانسوی، همسر باستان شناس، سیاح و نویسنده، جین دیولافوا (Jane Dieulafoy) و نویسنده ی کتاب هنر باستانی ایران (L’art antique de la Perse) (سه جلد، 85-1884).

1299/1920- درگذشت ارنست کوهن (Ernst Kuhn) (1225/1846)، واژه شناس آلمانی، کارشناس زبان سانسکریت، اوستایی، فارسی میانه و باستان، همراه با ویلهلم گایگر (Wilhelm Geiger) نویسنده اثر مهمی با عنوان  طرح اساسی زبانشناسی فارسی (L’art antique de la Perse) ( 2 جلد، 1283-1274/ 1904-1895).

1299/1920- درگذشت ایتالو پیزی (Italo Pizzi) (1228/1849)، شرق شناس ایتالیایی، پژوهشگر ادبیات فارسی، ترجمه ی گزیده هایی از شاهنامه ی فردوسی به زبان ایتالیایی با عنوان گلچین ادبی از فردوسی ((Antologia firdusiana (1270/1891)، نویسنده ی کتابهای راهنمای ادبیات فارسی (Manuale di litteratura Persiana) (1266/1887) و داستان شعر فارسی (Storia della poesia Persiana) (دو جلد، 1273/1894).

1300/1921-دیدار ژنرال سر ادموند آیرونساید ((Edmund Ironside با فرمانده ی تیپ قزاق، رضا خان میر پنج ( رضا شاه بعد از این)، در قزوین، آنان در مورد تمایل برای برپایی کودتا بحث کرده اند.

1300/1921- سید ضیاء الدین طباطبایی، ناشر روزنامه ی حزب توده رعد، به همراه رضا خان میر پنج، فرمانده ی تیپ قزاق در قزوین، کودتا را سازماندهی کرده و بدون خونریزی تهران را به اشغال خود در می آورند.

1300/1921-  به فرمان احمد شاه سید ضیاء الدین به عنوان نخست وزیر و رضا خان به عنوان فرمانده ی کلیه ی نیروهای ارتشی و قدرت اصلی کابینه و پس از این وزیر جنگ، منصوب می شوند.

1300/1921-  نخست وزیری احمد قوام السلطنه

1300/1921- کلنل محمد تقی خان پسیان، فرمانده ی شناخته شده ی ژاندارمری خراسان با شهرتی به خاطر درستکاری و میهن پرستی، کسی که حکومت نیمه مستقلی را در خراسان شکل داد و تمایل داشت جمهوری خراسان را ایجاد کند، در نبرد با نیروهایی که از سوی رضا خان فرستاده شده بودند، کشته شد.

1300/1921- درگذشت سید محمد طباطبایی، یکی از رهبران انقلاب مشروطه

1300/1921-  شکست میرزا کوچک خان و نیروهای کمونیست در گیلان توسط رضا خان

1300/1921- ایران و اتحاد جماهیر شوروی معاهده ای را امضا می کنند که بر اساس آن تمامی امتیازات و انحصاراتی که پیش از این مرتبط با روسیه بود، فسخ شده محسوب می شود. بر طبق بند 21 معاهده، شوروی حق این را دارد که در صورت اشغال ایران توسط کشور دیگر نیروهای نظامی خود را عازم ایران کند.

1300/1921-  بنیانگذاری مرکزمذهبی قم (حوزه ی علمیه) توسط آیت الله عبدالکریم حائری یزدی.

1300/1921-  درگذشت اینیاک گلدزیهر (Ignac Goldziher) (1229/1850)، اسلام شناس و شرق شناس برجسته ی مجارستانی، نویسنده ی کتابهای مطالعات اسلامی (Muhammedanische Studien) (دو جلد، 1269-1268/90-1889 ترجمه ی انگلیسی 1967/ ) ، 1346/1967) و «اسلام گرایی و پارسیسیم» در گاهنامه، از از سی. باربر و اس. ام. استرن (C. Barber and S. M. Stern) (1901/1280 )

(1302-1300/ 23-1921- چهارمین دوره ی مجلس

1304-1300/ 25-1921- سازماندهی مجدد و استحکام ارتش توسط رضا خان به عنوان پشتوانه ی قدرتش، آغاز برنامه ی آرام سازی کشور و همچنین تعدادی از اصلاحات مدیریتی.

1301/ 1922- نخست وزیری مشیر الدوله

1301/ 1922- سرگرد ابوالقاسم لاهوتی، فرمانده ی انقلابی ژاندارمری ناحیه ی تبریز و شاعر برجسته ، بر علیه رضا خان شورش می کند ولی این قیام سرکوب شده و لاهوتی به اتحادیه ی جماهیر شوروی می گریزد.

1301/ 1922- شفق سرخ، روزنامه ی آزادی خواه و اصلاح طلب توسط علی دشتی و با همکاری شماری از اندیشمندان بنیانگذاری شده است؛ آخرین شماره در سال 1935 انتشار یافته.

1301/ 1922- شورای عالی آموزش و پرورش برای نظارت بر شمار زیاد مدارس مدرن شکل می گیرد.

1301/ 1922- نخست وزیری احمد قوام السلطنه

1301/ 1922- اسماعیل آقا سمیتقو، رئیس شورشی قبیله ی کردی که برای مدتی بر آذربایجان غربی تسلط یافته بود، شکست خورده و به سمت خاک ترکیه عقب نشینی می کند.

1301/ 1922- دکتر آرتور سی. میلسپاگ ((Arthur C. Millspaugh، کارشناس آمریکایی امور مالی، توسط ایران جهت سازماندهی امور مالی این کشور به خدمت گرفته می شود؛ اختیارات گسترده ای به وی داده می شود.

1301/ 1922- قانون مدیریت اجتماعی برای اصلاح نمایندگی های عمومی به تصویب مجلس رسیده است.

1304-1301/ 25-1922- رضاخان از طریق راه حل قطعی و با کمک افسران قابل اعتماد قزاقش، ناآرامی های قبیله ای در آذربایجان، لرستان، کردستان و فارس را خنثی می کند.

1302 / 1923- گشایش مؤسسه ی پاستور در تهران

1302 / 1923-  نخست وزیری موستوفی الممالک

1302 / 1923- نخست وزیری مشیر الدوله

1302 / 1923-  نخست وزیری رضاخان سردار سپه

1302 / 1923- احمد شاه ایران را به مقصد اروپا ترک می کند و هیچگاه بازنمی گردد.

1302 / 1923-   امپراطوری عثمانی از متصرفات خود به جز ترکیه محروم شده و کمال آتاتورک (Kemal Ataturk) به ریاستِ جمهوری جدید ترکیه که مورد حمایت گروه ترکان جوان است، منصوب می شود. متصرفات عربی پیشین امپراطوری عثمانی توسط انگلیس و فرانسه که بر اتحادیه ی ملل تسلط دارند به چندین کشور مستقل همچون عراق، اردن، سوریه، لبنان، فلسطین، مراکش، تونس و الجزایر، تقسیم شده اند و هر یک از این کشورها در قیمومیت فرانسه یا انگلیس هستند.

1302 / 1923- درگذشت پیر لوتی (Pierre Loti) (1229/1850)، رمان نویس و سیاح فرانسوی و نویسنده ی کتاب به سوی اصفهان (Vers Ispahan) (1283/1904).

1303 / 1924-  جنبشی ملهم از تغییر رژیم در ترکیه جهت براندازی حکومت شاهنشاهی و ایجاد حکومت جمهوری به ریاست رضاخان، برپا شده است. اگرچه ترس علما از احساسات ضد مذهبی در رژیم جمهوری خواه ترکیه سبب گسترش اعتراضاتی بر علیه اینچنین تغییری شده است، اما کشیش ها مدافع ایده ی انتخاب رضاخان به عنوان شاه هستند.

1303 / 1924-  درگذشت علی اکبر خان ناطم الاطبا، پزشک ایرانی، پدر سعید نفیسی و نویسنده ی کتاب فرهنگ نفیس.

1303 / 1924-  درگذشت ظهیر الدوله، حکمران، وزیر دربار، مشروطه خواه آزادی طلب، سوفی و پایه گذار و رهبر روحانی انجمن اخوت (انجمن برادری).

1303 / 1924-  به قتل رسیدن سید محمد رضا میرزاده ی عشقی، شاعر، روزنامه نگار، فعال سیاسی و هجو نویس، ناشر مجله ی قرن بیستم و نویسنده ی نمایش نامه ی شعرگونه ی آرمان دهقان در سه پرده، به ضرب گلوله ی قاتلی که گفته می شود از طرف دولت اجیر شده.

1303 / 1924-   قتل سرگرد رابرت ایمبری (Robert Imbrie)، ژنرال مشاور سفارتخانه ی آمریکا؛ دولت از این واقعه به عنوان دستاویزی برای تحمیل قانون نظامی و دستگیری رهبران مخالف، استفاده می کند.

1303 / 1924-  رضا خان شیخ خزعل، ((Shaikh Ḵazʿal، حاکم غیر رسمی خوزستان، را از قدرت خلع می کند، منطقه را بازپس گرفته و مانع اصلی برای تمامیت ارضی ایران را از بین می برد.

1303 / 1924-  درگذشت ژاک مورگان (Jacques de Morgan) (1236/1857)، باستان شناس، زمین شناس، مهندس اجتماعی و نویسنده ی کتابهای مأموریت علمی در قفقاز(Mission scientifique au Caucase) (دو جلد،1268 /1889)، مأموریت علمی در ایران (Mission scientifique en Perse) (5 جلد، 83-1273/ 1904-1894)، تاریخ و محل کار هیئت ایرانی (Histoire et travaux de la délégation en Perse) ، 1284-1276/1905-1897 (1905) و سیستم دستی سکه شناسی شرقی در دوران باستان و قرون وسطی (Manuel de numismatique Orientale de l’antiquité et du moyen-âge) (1315-1302/36-1923).

1305-1303 / 26-1924- دوره ی پنجم مجلس

1924-26 Term of the fifth Majles.

1304 / 1925- لغو سمتهای رده بالای ارتشی و تمامی عناوین غیر نظامی سنتی (خان، بِی، میرزا، امیر و ...) و تصویب اجباری نامهای خانوادگی.

1304 / 1925- مجلس قانونی را مبنی بر تغییر ماههای تقویم از عربی و قمری به ایرانی و خورشیدی، به تصویب می رساند.

1304 / 1925-برای حمایت از ساخت سیستم راه آهن ترنس ایران، تجارت شکر انحصاری می شود.

1304 / 1925-مجلس قانون خدمت سربازی اجباری را تصویب می کند، این قانون به طور گسترده ای از جانب علما که آن را به عنوان نشانه ای از تأثیر فزاینده ی جامعه ی سکولار می بینند مورد انتقاد قرار می گیرد.

1304 / 1925-مجلس برکناری احمد شاه را تأیید می کند. افراد معترضی که این حرکت را بر خلاف قانون مشروطیت می دانند از جمله سید حسن تقی زاده، محمد مصدق، حسین اعلی و سید حسن مدرس هستند.

1304 / 1925- درگذشت حاج سیاح (فرزند میرزا محمد علی محلاتی، 1836)، اولین ایرانی – آمریکایی، جهانگرد، مشروطه خواه، فعال حقوق بشر، کسی که در سن 23 سالگی عازم سفر به دور دنیا شد که 18 سال به طول انجامید و نویسنده ی کتاب سفرنامه ی حاج سیاح به فرنگ (1984).

1304/1925-رضا خان از جانب مجلس مشروطه به عنوان شاه انتخاب شد و نام خاندان پهلوی را برگزید.

1304 / 1925-نخست وزیری محمد علی فروقی

1304 / 1925-آغاز انتشار مجله ی آینده در جولای به ویراستاری بنیانگذار ملی گرای خود؛ دکتر محمود افشار

1304 / 1925-درگذشت لرد جرج نتانیل کرزن (Lord George Nathaniel Curzon) (1859)، دولتمرد بریتانیایی، امپریالیست، محقق، سیاح و نویسنده ی کتاب بسیار مهم پرسش ایران و ایرانی (Persia and the Persian Question) (دو جلد، 1892).

1304 / 1925- درگذشت لوئیس چارلز کاسارتلی (Louis Charles Casartelli) (1852)، محقق انگلیسی زبانها و ادیان ایرانیان باستان، استاد زبان ایرانی در دانشگاه منچستر و نویسنده ی کتاب فلسفه ی دین مزداییسم در زمان حکومت ساسانیان (La philosophie religieuse du Mazdéisme sous les Sassanides) (1245/1884).

1304 / 1925-درگذشت کریستیان بارتلوما (Christian Bartholomae) (1246/1885)، محقق آلمانی برجسته در مطالعات ایرانی و هندواروپایی، استاد فلسفه ی تطبیقی و زبان سانسکریت در دانشگاه هایدلبرگ، نویسنده ی مهمترین و تأثیر گذارترین لغت نامه ی زبانهای ایران باستان، فرهنگ لغت ایران باستان ((Altiranischen Wörterbuch (1283/1904)، نویسنده ی کتابهای تاریخچه ی زبانهای ایرانی ((Vorgeschichte der iranischen Sprachen (1274/1895) و زبان اوستایی و ایران باستان (Awestasprache und Altpersische) (1275/1896)، نویسنده ی دو کتاب طرح طبقه بندی واژه شناسی ایرانی (Grundriss der iranischen Philologie) و زن در قانون ساسانیان (Die Frau im sasanidischen Recht) (1301/1924).

1308-1304 / 29-1925- ارتش ایران در جهت تحت کنترل در آوردن قبایل قشقایی بر علیه آنان صف آرایی می کند.

1305 / 1926- آغاز انتشار روزنامه ی مهم و ماندگار اطلاعات توسط عباس مسعودی در تاریخ 10 ژوئیه؛ این روزنامه در سال 1358/1979 به  نظام اسلامی اختصاص یافت.

1305 / 1926- شکل گیری اتاق بازرگانی به سرپرستی حاج حسین آقا مهدوی امین الضرب، توسط دولت.

1305 / 1926-شروع خدمت اجباری که بر اساس آن هر سرباز باید دو سال کامل خدمت کند.

1305 / 1926-گشایش سیستم تلفن مرکزی تهران.

1305 / 1926-درگذشت غلام حسین درویش خان (1251/1872)، آهنگساز، معلم نامدار و استاد موسیقی کلاسیک ایرانی.

1305 / 1926- درگذشت ادوارد گرانویل براون (Edward Granville Browne) (1241/1862)،محقق برجسته ی انگلیسی در ادبیات، تاریخ و فرهنگ ایرانی، تاریخ نویس مشهور جنبش بابی، حامی سرسخت مشروطه خواهی و آزادی در ایران، نویسنده ی کتابهای یک سال در میان ایرانیان (A Year Amongst the Persians) (1272 /1893)، تاریخ ادبی ایران  ((A Literary History of Persia (4 جلد،1303 -1281/24-1902) و انقلاب ایران در سالهای  (89) 88-1284/ (1910)1909-1905 (The Persian Revolution of 1905-1909 ) ، ویراستار بخشی از متنهای بابی و مترجم کتاب مقاله ی شیخ سیاح عبدالبها (Abd-al-(Bahā’s Maqāla-ye šaḵṣi sayyāḥ  که با عنوان سفرنامه (A Traveller’s Narrative )ترجمه شده، 1891).

1305/1926- درگذشت گرترود مارگارت لوسیان بل (Gertrude Margaret Lowthian Bell) (1247/1868)، سیاح، باستان شناس، نویسنده و شاعر انگلیسی، نویسنده ی کتابهایی در باره ی مسافرت با عناوینِ سفرنامه (Safar Nameh)، تصویر ایران (Persian Pictures)، کتابی در مورد سفر (A book of Travel) (1273/1894) و ترجمه ی شعرگونه ای از حافظ با عنوان اشعاری از دیوان حافظ (Poems from the Divan of Hafiz) (1276/1897).

1305 / 1926- درگذشت جین باپتیست فوریر (Jean-Baptiste Feuvrier) (1221/1842)، پزشک نظامی فرانسوی، پزشک شخصی ناصرالدین شاه (1268-1271/92-1889) و نویسنده ی کتاب سه سال در دربار ایران ((Trois ans à la cour de Perse (1272/1900).

1305 / 1926- درگذشت کلمان هوار (Clément Huart) (1233/1854)، شرق شناس فرانسوی، ویراستار و مترجم منابع عربی، ایرانی و ترکی که مرتبط با مطالعات ایران هستند، منابعی همچون مذهب باب (La religion de Bab) (1271/1889) و دستور زبان ابتدایی فارسی ((Grammaire élémentaire de la langue persane (1271/1899).