نمادسازی در فرهنگ
اشاره:
سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در اقدامی جالب و جدید، برنامهای با عنوان «فصل دلتکانی» و با شعار «دلت را آب و جارو کن، که فصل نوبهار آمد» طراحی و در حال اجرا دارد که به نظر بسیار خلاقانه و زیبا است. در محصولات ارایه شده در این طرح (ازجمله پوستر، کارت تبریک، ماسک کودکانه و...) نماد «عمو نوروز» با صورتی خندان و خوشحال، کلاهی رنگارنگ، لباسی سنتی، عصایی در یک دست و گل سنبل در دست دیگر طراحی شده است.
در کارت تبریک این طرح متنی زیبا آمده که آن را در این جا میآورم:
«بعدِ این همه سال که از عمرم میگذره و کارم شده این که اومدنِ بهارُ به آدمای جورواجور این شهر و اون شهر خبر بدم، تو یه چیز به یقین رسیدم؛ این که نوروزه و دل خوشیش، نوروزه و صفا و محبتش، نوروزه و با فامیل و دوست و رفیق گفتن و خندیدنش، نوروزه و از حال هم باخبر بودنش، نوروزه و عیدی دادن و گرفتنش و خلاصه نوروزه و دل کسی رو شاد کردنش. اینا که نباشه، بهار با زمستون هیچ فرقی نداره، زندگیِ با کینه و قهر و جدایی و خودخواهی هیچ وقت بهاری نیست. بهار یعنی زیبایی و زندگی، بهاری یعنی زندگی باصفا و عشق و مهر و محبت و آشتی. خونهی دلمونو که از پلیدیها بتکونیم، تازه نسیم حَلاوت بهار رو تو خونههامون حس میکنیم؛ اونوقته که روزمون نوروزه.
بهار هم فصل خونهتکونیه و هم فصل دلتکونی! مخلص همتون عمو نوروز»
یکی از ضعفهای کار فرهنگی در کشور ما، غفلت از «نمادسازی» است. این اقدام سازمان فرهنگی هنری قدمی شایسته و ارزشمند در راستای اشاعهی فرهنگ ایرانی و دوری از نمادهای بیگانه است.
تعریف نماد:
واژهی انگلیسی «Symbol» در لغت بهمعنای «نَماد»، نشانه، دالّ [دلالت داشتن]، نمودگار، نمون و در زبان عربی «رمز» است.(1) و در عرف علمی، کُد و سمبل نیز برای آن بهکار میرود.(2)
نَماد، نشانهای است که میان صورت و مفهوم آن نه شباهت عینی است و نه رابطهی همجواری بلکه رابطهای است «قراردادی»، نه ذاتی و خودبهخودی.(3)
ذکر نمونههایی از انواع نماد:
تعریف نماد، بهعلت اشتمال بر برخی اصطلاحات فلسفی چون قرارداد و جعل و توافق، اندکی صعبالوصول است و توسل به معرفی چند نمونه از انواع متنوع نماد، علاوه بر توجه دادن به حوزهی استعمالی آن باعث تبیین واضحتر معنی نماد نیز میشود:
- زبان بهطور عام؛ بهعلاوهی زبانهای خاص، حروف الفبا، نشانههای سجاوندی، واژهها، عبارات، جملهها.
- علامتهای رمزی مُرس.
- پرچمهای ملی.
- بوقهای سهگانهی تلفن؛ بوق اشغال، بوق آزاد، زنگ تلفن.
- درجات مختلف نظامی در کشورهای مختلف و با شکلهای گوناگون.
- چراغ راهنمایی و رانندگی.
- عصای سفید یک فرد نشانهی قراردادی نابینا بودن او.
- لباس مشکی نشانهی قراردادی عزا (در اکثر فرهنگها).
- و...(4)
ادامه دارد...
*****
پینوشتها:
1) آریانپور، منوچهر و دیگران؛ «فرهنگ انگلیسی به فارسی»، تهران، جهانرایانه، 1385، چاپ ششم، ج2، ص2258.
2) محسنیانراد، مهدی؛ «ارتباطشناسی»، تهران، سروش، 1385، چاپ هفتم، ص202.
3) محسنیان راد، مهدی؛ پیشین، ص202.
4) همدانی، مصطفی، «نماد»، وبگاه پژوهشکدهی باقرالعلوم(ع). (www.pajoohe.com/fa)
با سلام